'Ouderen zijn experts die het verdienen om als zodanig te worden ingezet'

'Ouderen zijn experts die het verdienen om als zodanig te worden ingezet'

3 januari 2018
Ouderenzorg

Volgens Pien van Langen moeten we niet bang zijn voor ouderdom en (eventuele) aftakeling. De kunst is juist er liefdevol mee om te gaan. Dat vergt alleen wel een andere opzet van de ouderenzorg, met zo weinig mogelijk wet- en regelgeving die niet restrictief maar juist uitdagend werkt. ‘Oud zijn of oud worden is niet per definitie alleen maar zielig.’ 

In 2006 rondde Pien van Langen haar master Medische Antropologie en Medische Sociologie aan de Universiteit van Amsterdam (UvA) af met een onderzoek naar ‘de gehybridiseerde ruimte in de verpleeghuispraktijken’. Tien jaar later lijkt haar scriptie ‘Een smeltkroes in het verpleeghuis’ enigszins gedateerd, maar niets is minder waar. ‘Dat grootschalige verpleeghuizen en masse zouden verdwijnen, had ik wel verwacht’, beaamt Van Langen. ‘De hybridisering van de zorg is alleen maar verder toegenomen. Zeker hier in Amsterdam, waar veel ‘witte’ ouderen worden geholpen door ‘gekleurde’ verzorgenden niveau 2 en 3. Als ik nu een scriptie mocht schrijven? Dan onderzocht ik hoe we ouderenzorg in onze multiculturele samenleving zo kunnen inrichten dat alle ouderen op een mooie manier oud worden, vanuit de gedachte: met elkaar, voor anderen.’

Bed in de buurt
Deze uitspraak tekent de betrokkenheid van Pien,  directeur van Elaa - tevens projectleider Ouderenzorg van het landelijk ROS-netwerk en bestuurslid van de Stichting Palliatieve Thuiszorg (PaTz). Samen met haar ROS-collega’s in het land zet Pien zich in voor goede zorg in de buurt, voor alle Nederlanders. En wel door zorgprofessionals in de eerste lijn te adviseren, inspireren en ondersteunen. Dat ouderenzorg daarbij een belangrijk speerpunt is, mag duidelijk zijn.

Pien: ‘Er komen steeds meer ouderen, dus ook steeds meer kwetsbare ouderen. Die wonen langer thuis, doen in toenemende mate een beroep op zorgprofessionals in de eerste lijn. De eerstelijns zorg - met onder meer huisartsen, apothekers, fysiotherapeuten en wijkverpleging - vormen samen een stevig huis, maar door structurele overbelasting piept en kraakt de basis soms gevaarlijk. Een voorbeeld? Nogal wat ouderen hebben vroeg of laat een bed buiten de deur nodig, al is het maar voor even. Door de focus op zelfredzaamheid en eigen regie lijken we nut en noodzaak van extramurale opvang te zijn vergeten; een bed in de buurt is steeds lastiger te vinden. Extra werk aan de winkel dus voor de eerste lijn.’

Korte lijntjes, kleine verbanden
Met het loslaten van oude verbanden en vertrouwde structuren is de complexiteit van de ouderenzorg toegenomen, merkt Pien. ‘Veel ouderen zien door de bomen het bos niet meer, net als veel zorgprofessionals trouwens. De enorme keuzevrijheid maakt kiezen vaak alleen maar moeilijker. Ook de verschillende financieringspotjes zorgen voor verwarring in wie, wat betaalt en wie, waarvoor in aanmerking komt. Verder worden door toenemende bezuinigingen middelen duurder en dus schaarser. Tel daar het verdwijnen van de (oren en de ogen van de) huishoudelijke hulp en de veranderde buurtcohesie bij op, dan begrijp je dat ouderen gebaat zijn bij korte lijntjes en kleine, logische verbanden.’

Pien ziet dan ook veel heil in wijkzorgnetwerken, waar brede huisartsenzorg, wijkverpleegkundige ondersteuning en een gezonde dosis welzijn elkaar versterken. ‘Mooi voorbeeld vind ik ‘Welzijn op recept’. In dit initiatief trekken huisartsen en welzijnscoaches samen op om onder meer ouderen met psychosociale problemen te helpen, bijvoorbeeld via passende activiteiten in de buurt, sport of vrijwilligerswerk. Bijkomend voordeel is dat deelnemers sneller in beeld komen bij andere disciplines, zoals het maatschappelijk werk, de schuldhulpverlening en de informele zorg.’

Dappere Patiënt
In die bereikbaarheid van de (kwetsbare) oudere ligt een mooie uitdaging voor de ouderenzorg van nu en de toekomst, denkt Pien. ‘Naast chronisch zieken en mensen met psychosociale problemen zijn kwetsbare ouderen steeds afhankelijker van zorg. Vaak zijn deze ouderen minder goed gegroepeerd, minder zichtbaar en dus slechter bereikbaar. Daarom ben ik ook zo blij met een initiatief als de Dappere Dokters dat intussen in een aantal steden voet aan de grond heeft gekregen. Dappere Dokters zijn huisartsen die gaan voor optimale zorg in plaats van maximale zorg. Dit doen ze door te kijken naar de persoon achter de patiënt en dus niet puur naar de ziekte. Waar dat kan, trekken ze op met specialisten om zoveel mogelijk kwetsbare ouderen te bereiken en zorg op de juiste plek te leveren. Hiermee willen ze overbehandeling voorkomen.

Een ander initiatief daarop aansloot was de Dappere Patiënt. Hier gaven ouderen en huisartsen elkaar tips over hoe gesprekken over de laatste levensfase van kwetsbare ouderen moeten verlopen en hoe ouderen hun leven willen inrichten als ze niet alles meer kunnen. Van dit soort initiatieven zijn er nooit genoeg. Ze helpen letterlijk bij het beter oud worden. Van ons allemaal.’

Kwetsbare jaren
Want uiteindelijk krijgt iedereen te maken met dat kwetsbare laatste stukje van het leven, oppert Van Langen die in het BeterOud-platform een mooi instrument ziet om ouderen een stem te geven en een thema als ouder worden positiever en genuanceerder over het voetlicht te brengen. ‘Of je nu hoog of laag bent opgeleid, altijd actief bent geweest of juist niet: je laatste jaren zijn kwetsbare jaren. En die hoeven niet per definitie slecht of vervelend te zijn. De ontwikkelingspsycholoog Erikson betoogde dat elke levensfase voor ontwikkeling zorgt en soms tot conflicten leidt. Waarbij je pas doorgaat naar de volgende fase als je eventuele conflicten op een positieve manier hebt opgelost. Erikson zelf formuleerde 8 fases, maar zijn weduwe voegde er uiteindelijk nog een 9e aan toe; die van de ouderdom. Ontwikkeling in deze laatste fase is het accepteren van de rust die over je neerdaalt, het tevreden terugkijken op een bijna afgerond leven.’

'Je laatste jaren zijn kwetsbare jaren. En die hoeven niet per definitie slecht of vervelend te zijn.’

Niet alleen maar zielig
Over de vraag naar haar wens voor de ouderenzorg in de (nabije) toekomst, hoeft Pien niet lang na te denken. ‘Ik ben een groot fan van cultureel antropoloog Anne Mei The. Zij doet onderzoek naar en het leren leven met ouder worden vanuit de gedachte dat je niet bang moet zijn voor ouderdom en de bijbehorende aftakeling, maar er juist liefdevol mee moet omgaan. Dat kan alleen als je de ouderenzorg lean organiseert, met zo weinig mogelijk wet- en regelgeving die niet restrictief maar juist uitdagend werkt. Oud zijn of oud worden is niet per definitie alleen maar zielig. Ouderen zijn experts die het verdienen om als zodanig te worden ingezet. Op basis van wederkerigheid; ontvangen én geven. Zelfs kwetsbare ouderen kun je betrekken in kleinschalige initiatieven op wijk- en buurtniveau. Als je ze maar wilt zien.’

Bron: Beter Oud

 

Terug

ROS in uw regio

Wilt u meer weten over de ROS in uw regio? Het overzicht van alle contactgegevens vindt u op de interactieve kaart:

1ste Lijn Amsterdam heet vanaf 1 januari Elaa

Hoogte Kadijk 143C
1018BH Amsterdam
088 – 34 33 000
info@elaa.nl
www.elaa.nl

Proscoop

Lage Bergweg 10
7361 GT Beekbergen
055 – 505 8610
info@proscoop.nl
www.proscoop.nl

 

Elann

Damsterdiep 191e
9713 EC Groningen
050 – 366 6444
info@elann.nl
www.elann.nl

Lijn 1 Haaglanden

Uhlenbeckstraat 1
2273 CE Voorburg
070 - 300 8777
info@lijn1haaglanden.nl
www.lijn1haaglanden.nl

 

OOGG

Edisonring 15
6669 NA Dodewaard
0488 – 41 7400
info@oogg.nl
www.oogg.nl

Proscoop

Dokter Klinkertweg 16
8025 BS Zwolle
038 – 455 7080
info@proscoop.nl
www.proscoop.nl

ROS Friesland

Gezondheidsboulevard
Dalhuysenstraat 35
8448 EW Heerenveen
0513 – 62 6805
info@rosfriesland.nl
www.rosfriesland.nl

 

ROS Almere heet vanaf 1 januari Elaa

Wisselweg 33
1314 CB Almere
088 – 34 33 000
info@elaa.nl
www.elaa.nl

Roset

Deldenerstraat 61
7551 AC Hengelo
074 – 249 8585
info@roset-twente.nl
www.roset-twente.nl

Raedelijn

Herculeslaan 10
3584 AB Utrecht
030 – 264 4546
info@raedelijn.nl
www.raedelijn.nl

Reos

Legewerfsteeg 10
2312 GW Leiden
071 – 566 1818
info@reos.nl
www.reos.nl

Robuust

Lichttoren 32 (Igluu)
5611 BJ Eindhoven
085 - 401 81 85
info@rosrobuust.nl
www.rosrobuust.nl

 

 

SGZ

Croesinckplein 24-26
2722 EA Zoetermeer
079 - 320 8686
ros@sgzoetermeer.nl
www.sgzros.nl

Steunpunt Koel

IJsselmeer 34
3332 EX Zwijndrecht
078 – 619 3068
info@steunpuntkoel.nl
www.steunpuntkoel.nl

ZONH

W.M. Dudokweg 69
1703 DC Heerhugowaard
072 54 14 600
info@zonh.nl
www.zonh.nl

ZorgImpuls

Schiedamsedijk 41a
3011 ED Rotterdam
010 – 241 0222
info@zorgimpuls.nl
www.zorgimpuls.nl

ZEL

Stokdijkkade 21a
2671 GX Naaldwijk
0174 – 21 0440
secretariaat@zel.nl
www.zel.nl